Baarmoederhalskanker: hoe een uitstrijkje je leven kan redden

Baarmoederhalskanker kan elke vrouw overkomen. Op tijd en preventief langsgaan bij je gynaecoloog of huisarts voor een uitstrijkje is de manier om de ziekte te voorkomen of in een vroeg stadium op te sporen. Vandaag wordt daarbij gebruikgemaakt van een screeningsmethode die het HPV-virus nauwkeurig opspoort. Gynaecoloog Kobe Dewilde legt uit hoe dit onderzoek verloopt en waarom het zo belangrijk is. Corine (54) getuigt hoe een tijdige controle haar leven heeft veranderd.

Baarmoederhalskanker bij 350 vrouwen in Vlaanderen per jaar 

Jaarlijks worden ongeveer 350 vrouwen in Vlaanderen getroffen door baarmoederhalskanker. Dat is bijna één vrouw per dag. De meeste voorstadia van baarmoederhalskanker worden aangetroffen bij twintigers, de meeste baarmoederhalskankers bij veertigers.

De oorzaak van baarmoederhalskanker? Een besmetting met het humaan papillomavirus (HPV), een seksueel overdraagbare aandoening (soa). Meestal ruimt je lichaam dat virus vanzelf weer op. Maar als je pech hebt, blijft het 10 tot 15 jaar aanwezig in je lichaam. En zo kan het uitgroeien tot baarmoederhalskanker.

Hoe wordt baarmoederhalskanker vandaag opgespoord?

Dankzij een moderne screeningsmethode kunnen artsen het HPV-virus, de belangrijkste oorzaak van baarmoederhalskanker, vroegtijdig detecteren. Gynaecoloog Kobe Dewilde van UZ Leuven vertelt hoe deze test werkt en wat dit betekent voor vrouwen.

Waarom is screening voor het HPV-virus nodig?

“Baarmoederhalskanker ontstaat vrijwel altijd door een langdurige infectie met het humaan papillomavirus (HPV). In 80 tot 90% van de gevallen ruimt ons immuunsysteem het virus zelf op. Als dat niet gebeurt, kan het virus de cellen van de baarmoederhals blijven prikkelen. Dat kan leiden tot letsels die uiteindelijk uitgroeien tot kanker.”

“We kunnen het HPV-virus zelf niet behandelen, alleen de letsels die het veroorzaakt. Daarom zijn preventie en screening zo belangrijk. De HPV-test maakt het mogelijk om afwijkingen in een vroeg stadium op te sporen, nog vóór er sprake is van kanker. Daardoor kunnen we op tijd ingrijpen.”

Uitstrijkje en HPV-test

"Voor vrouwen tussen 30 en 64 jaar verloopt de screening op baarmoederhalskanker vandaag anders dan vroeger. Zij worden om de vijf jaar uitgenodigd voor een screening, omdat de huidige HPV-test gevoeliger is en afwijkingen vroeger kan opsporen."

"Bij deze screening wordt het uitstrijkje eerst onderzocht op de aanwezigheid van HPV, het virus dat de meeste gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaakt. Alleen als HPV wordt gevonden, zoekt het labo verder naar afwijkende cellen. Dankzij deze aanpak kunnen risico's nauwkeuriger in kaart worden gebracht en is een minder frequente screening voldoende."

"Vrouwen tussen 25 en 29 jaar krijgen om de drie jaar een uitnodiging voor een uitstrijkje. In deze leeftijdsgroep komen HPV-infecties vaak voor en verdwijnen ze meestal vanzelf. Daarom kijkt het labo eerst of er afwijkende cellen aanwezig zijn. Pas als dat het geval is, wordt hetzelfde staal onderzocht op HPV."

Het belang van vaccinatie blijft

“Vaccinatie tegen HPV blijft cruciaal in de strijd tegen baarmoederhalskanker. In Vlaanderen hebben we een vaccinatiegraad van bijna 90%, dat is heel hoog.” 

“Het vaccin beschermt niet alleen tegen baarmoederhalskanker, maar ook tegen andere vormen van kanker zoals keel-, schaamlip- en anuskanker. Daarom is het belangrijk om jongeren te vaccineren.” 

De overheid biedt het HPV-vaccin gratis aan voor jongerenin het eerste jaar secundair of buitengewoon onderwijs. De vaccinatie voor baarmoederhalskanker wordt terugbetaald tot de leeftijd van 30 jaar. Voor hoogrisicogroepen geldt dit zelfs tot 45 jaar. “Hoe jonger we iemand vaccineren, hoe beter de bescherming. Dat geldt voor zowel meisjes als jongens.”

Toch blijft het tijdig opsporen door screening sowieso belangrijk. “Zelfs in de groep vrouwen die het HPV-vaccin kregen, blijft screening nodig. Hoewel het vaccin zeer effectief is, weten we nog niet zeker of screening volledig overbodig wordt. Daarom blijft het uitstrijkje vanaf 25 jaar noodzakelijk. Het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker nodigt vrouwen vanaf 25 jaar uit om een uitstrijkje te laten afnemen.”

Binnen het Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker ontvang je voortaan niet alleen een uitnodiging, maar ook je screeningsresultaat rechtstreeks van het Centrum voor Kankeropsporing. Dat gebeurt via My eBox of per post. Ook je huisarts ontvangt dezelfde informatie. Zo ben je sneller geïnformeerd en kan eventuele opvolging tijdig gebeuren. 

Meer info over het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.

Corine (54) had een afwijkend uitstrijkje

Corine (54) weet zeer goed hoe belangrijk het is om op tijd een uitstrijkje te laten nemen. “Meer nog, het feit dat ik me tijdig liet controleren, heeft ervoor gezorgd dat ik er nu nog ben”, vertelt ze. 

“Baarmoederhalskanker is een stille moordenaar. Als je klachten krijgt, is de ziekte vaak al ver gevorderd” 

Verder onderzoek

Na een routinecontrole geleden kreeg Corine een telefoontje met het nieuws dat de resultaten van haar uitstrijkje afwijkend waren. “Dat was niet de eerste keer, maar deze keer was het wel ernstig. Want er was verder onderzoek nodig.”

Bij dat onderzoek, een colposcopie, namen ze ook een biopsie (kleine ingreep waarbij een stukje weefsel wordt weggenomen om te onderzoeken). “De dokter keek met een camera naar mijn baarmoederhals. Dat beeld zei eigenlijk al genoeg. Ik zag het en de lichaamstaal van de dokter en verpleegkundige was ook duidelijk. Het was niet goed.”

Vroeg stadium van baarmoederhalskanker 

“Ik had een zogenaamd plaveiselcelcarcinoom. Een plat schijfje, zeg maar. Heel dun, heel klein, maar het bevat wel kankercellen. Omdat we er zo vroeg bij waren, was het nog niet uitgegroeid tot een echte tumor.”

“In de volgende fase verwijderden de dokters een stukje van mijn baarmoederhals”, gaat Corine verder. “In principe was dat voldoende, want ik zat nog in een vroeg stadium van de ziekte.”

Maar het oncologische team besprak Corines situatie grondig en hield rekening met een aantal andere factoren. “Ik verloor mijn eigen moeder aan baarmoederhalskanker toen ze 46 jaar was. Zij ging eigenlijk niet op controle.” 

“Bovendien heb ik 2 kinderen, mijn kinderwens was vervuld. Dus besloten de dokters om mijn baarmoeder weg te nemen. Daar stonden ikzelf en mijn gezin volledig achter.”

Laat je op tijd controleren

Corine had verder dan ook geen nabehandeling nodig. “Geen chemo, geen bestraling. Gelukkig. De volgende 2 jaar moest ik wel vaak op controle en onder de scanner. Maar nu moet ik gewoon 2 keer per jaar op onderzoek bij de gynaecoloog.”

“Met mij gaat het dus goed. En ik ben het hele team dat mij behandelde zo dankbaar. Maar dat is net de reden waarom ik er zo de nadruk op leg bij vrouwen, jong en oud: laat je op tijd controleren! En ik zeg er grofweg bij: als ik het niet had gedaan, was ik er misschien niet meer geweest.”

Wacht niet tot je klachten hebt

Te lang wachten is het grootste gevaar bij baarmoederhalskanker. Als je iets voelt, is het vaak (te) laat. 

“Ze noemen baarmoederhalskanker een stille moordenaar. Net zoals CO-vergiftiging hé. Je voelt het pas of krijgt klachten, als de ziekte ver gevorderd is. Dan is niet alleen de tumor al groot, maar zijn er vaak ook uitzaaiingen in de onderbuik (lever, darmen, blaas …).”

Er zijn enkele klachten die mogelijk wijzen op baarmoederhalskanker:

• ongewoon slijm in je vagina
• ongewoon bloedverlies buiten de periode van je maandstonden (tijdens of na het vrijen, tussen 2 periodes waarin je ongesteld was of na de menopauze).

Al kunnen die klachten ook wijzen op een onschuldige infectie, toch neem je dan beter geen risico. Neem contact op met je huisarts of gynaecoloog en laat het onderzoeken.

“Voor een routinecontrole en een uitstrijkje kan je ook terecht bij je huisarts”

Zorgeloos of onbezonnen zal Corine nooit meer zijn. Kanker zal altijd in haar achterhoofd zitten.

“Baarmoederhalskanker tekent je, vooral mentaal. Ik had het gevoel dat de grond onder mijn voeten wegzakte. Dat vergeet je nooit.”

“Maar ik bén hier nog. Mijn kinderen moeten mij niet missen zoals ik mijn moeder moet missen. En dat kostte me enkel een op tijd gepland onderzoek bij de gynaecoloog.”