Autisme begrijpen: wat is het, hoe herken je het en welke hulp is er?

Een spectrum

Autisme is een spectrum. Dat betekent dat autisme zich bij elke persoon anders toont. Sommige mensen hebben vooral moeite met sociale contacten of veranderingen. Anderen zijn extra gevoelig voor prikkels, zoals geluid, licht of drukte. Bepaalde kenmerken zijn soms sterk uitgesproken. Maar net zoals alle mensen verschillend zijn, verschillen ook mensen met autisme van elkaar.
Bij autisme horen ook sterke kanten, zoals oog voor detail, eerlijkheid, creativiteit of een sterk geheugen.

“Being different is a superpower.” – Greta Thunberg

Hoe weet je of je autisme hebt?

Een diagnose autisme wordt niet gesteld met een bloedtest of scan. Daarvoor is een uitgebreid onderzoek nodig. Dat bestaat meestal uit gesprekken, observaties, vragenlijsten en opdrachten. Een vaak gebruikt instrument is bijvoorbeeld de ADOS-2, waarbij een reeks activiteiten en interacties aangeboden wordt.
Er wordt gekeken naar zwakke én sterke punten op verschillende ontwikkelingsdomeinen zoals motorisch, cognitief, taal, sociaal-emotioneel. Naar hoe iemand communiceert, omgaat met anderen, informatie verwerkt, reageert op prikkels en omgaat met gewoontes of veranderingen.

Zo’n onderzoek gebeurt door een multidisciplinair team met ervaring in autisme, zoals een (kinder- en jeugd)psychiater, klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog. Er wordt ook informatie gevraagd aan ouders, partner, school of andere mensen die de persoon goed kennen. Een goed onderzoek kijkt ook naar mogelijke andere problemen, zoals ADHD, angst of depressie.
Een kort consult bij een huisarts of psycholoog kan geen betrouwbare diagnose geven.

Goed om weten: autisme is bij heel jonge kinderen moeilijk te herkennen. Gedrag dat typisch is voor autisme lijkt soms sterk op gedrag dat gewoon bij een jonge leeftijd hoort.

"Iedereen is een genie. Maar als je een vis beoordeelt op zijn vermogen om in een boom te klimmen, zal hij zijn hele leven geloven dat hij dom is.” (Anoniem)

Waar kan je terecht voor een diagnose?

Vaak is de huisarts of het CLB een eerste aanspreekpunt om te bespreken of verder onderzoek nodig is.
Voor een officiële diagnose moet je naar een gespecialiseerd centrum. Soms heb je een verwijsbrief van een arts nodig om je aan te melden.

Voor kinderen kan dat een Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen (COS) of een Centrum voor Ambulante Revalidatie (CAR) zijn.
Kinderen en volwassenen kunnen terecht bij een Referentiecentrum autisme (RCA). Deze zijn meestal verbonden aan grote ziekenhuizen of gespecialiseerde diensten. De werking en toegankelijkheid kan verschillen van centrum tot centrum.
MDT (Multidisciplinair Team) en DIASS+ zijn gespecialiseerde centra in Vlaanderen die helpen bij diagnostiek en ondersteuningsaanvragen.
Ook privépraktijken met een multidisciplinair team kunnen een diagnose stellen. Ga vooraf na welke zorgverlener de diagnose stelt en of het verslag erkend wordt door de instanties waarvoor je het nodig hebt. In een aanvraag VAPH bijvoorbeeld is de medische stempel van een arts of psychiater noodzakelijk.
Tip: bevraag vooraf of je er na diagnostiek ook terecht kan voor hulp en begeleiding.

“If you’ve met one person with autism, you’ve met one person with autism.” – Dr. Stephen Shore

Wat kost een diagnostisch traject?

Vraag vooraf na wat de totale kost voor een diagnose zal zijn. Bij privépraktijken kan de kost voor een diagnostisch traject hoog oplopen.

In de officiële centra betaal je (veel) minder, maar is de wachttijd vaak lang. Geconventioneerde arts-specialisten en psychologen die binnen de eerstelijns psychologische conventie werken rekenen de laagste tarieven aan.
Goed om weten: psychologen die binnen de eerstelijnspsychologische conventie (ELP) werken kunnen jou begeleiden en een screening doen als ze een vermoeden van autisme hebben, maar ze kunnen geen diagnose stellen.

Wordt in het traject een intelligentietest afgenomen? Kinderen en jongeren krijgen daarvoor een terugbetaling van Solidaris.

Welke hulp en behandeling is er bij autisme?

Een tijdige en betrouwbare diagnose kan helpen om beter te begrijpen wat iemand nodig heeft. Met de juiste ondersteuning kunnen mensen met autisme beter functioneren thuis, op school, op het werk en in sociale situaties.

Autisme is geen ziekte en kan niet genezen worden. Begeleiding richt zich op ondersteuning in het dagelijks leven. Welke hulp nodig is, verschilt van persoon tot persoon. Een goede start is psycho-educatie, waarbij jijzelf of je omgeving uitleg krijgt over autisme. Dat helpt om jezelf te begrijpen en beter met moeilijke situaties om te gaan.

Begeleiding kan ook helpen bij communicatie, planning, omgaan met stress, emotieregulatie of sociale situaties. Voor kinderen kunnen hun ouders en de school ondersteund worden.
Soms is behandeling nodig voor problemen die samen met autisme voorkomen, zoals angst, slaapproblemen, depressie of ADHD. Medicatie behandelt autisme zelf niet, maar kan in sommige gevallen zinvol zijn bij bijkomende klachten.

Ontdek een overzicht van eerste hulplijnen.

Afhankelijk van het probleem kan je bij een psychiater, een psycholoog of een logopedist terecht. Er bestaan ook auticoaches met extra expertise op vlak van autisme. Bevraag vooraf welke achtergrond en expertise de auticoach heeft, want dit is geen beschermde titel. Een ergotherapeut tenslotte kan met jou en je gezin aan huis bekijken wat voor jullie nuttige aanpassingen zijn om het dagelijks leven vlotter te laten lopen.